BUDDAVIYLIKDA ASKETIK HAYOT: MEDITATSIYA VA TANTRIK AMALIYOTLARNING FALSAFIY, TARIXIY VA ILMIY TAHLILI

Gulnora Xudoyberganova

doi:10.65944/MOTURIDIY/2026-1/4

Authors

Gulnora Xudoyberganova International Islamic Studies Academy of Uzbekistan

DOI:

https://doi.org/10.65944/MOTURIDIY/2026-1/4

Keywords:

asketizm, buddaviylik, meditatsiya, tantra, Vajrayana, Theravada, sangxa, Vinaya, ong

Abstract

Ушбу мақолада буддавийлик таълимотидаги аскетик ҳаёт тарзи Тҳеравада ва Тибет (Важраяна) анъаналари мисолида қиёсий-таҳлилий ўрганилади. Шунингдек, аскетизмнинг «ўрта йўл» (Мажжҳима Патипада) тамойилига асосланиши, Виная қоидалари орқали тартибга солиниши ҳамда медитация (Шаматҳа, Випассана) ва тантрик амалиётларнинг (Туммо, визуализация) методологик моҳияти ёритилади. Maqolada asketik intizomning nafaqat diniy voz kechish, balki ongni transformatsiya qilish va fiziologik nazoratni ta’minlashdagi roli zamonaviy neyropsixologik tadqiqotlar kontekstida tahlil qilinadi. Theravada an’anasidagi minimalistik yondashuv hamda Tibet buddaviyligidagi murakkab ritualistik va ijtimoiy moslashuvchan asketik shakllar o‘rtasidagi farqlar ochib beriladi. Shuningdek, tadqiqotda asketik intizomning nafaqat monastir devorlari ichidagi yopiq amaliyot, balki zamonaviy dunyoda insonning ruhiy ekologiyasini saqlash va emotsional intellektini rivojlantirishdagi metodologik imkoniyatlari baholanadi. Buddaviylik an’analari orqali zamonaviy shaxsiyat inqirozlarini bartaraf etish va ongni tizimli tarbiyalash bo‘yicha yangi ilmiy xulosalar taqdim etiladi.

References

Dalai Lama. (1995). The world of Tibetan Buddhism: An overview of its philosophy and practice. Wisdom Publications.

Davidson, R. J., & Goleman, D. (2017). Altered traits: Science reveals how meditation changes your mind, brain, and body. Avery.

Gombrich, R. F. (2006). Theravada Buddhism: A social history from ancient Benares to modern Colombo (2nd ed.). Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203130254

Harvey, P. (2013). An introduction to Buddhism: Teachings, history and practices (2nd ed.). Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139050531

Rahula, W. (1974). What the Buddha taught. Grove Press.

Samuel, G. (2012). Introducing Tibetan Buddhism. Routledge.

Snellgrove, D. L. (2002). Indo-Tibetan Buddhism: Indian Buddhists and their Tibetan successors. Shambhala Publications.