«MUXTASARU-L-MA’ONIY» BALOG‘AT ILMI RIVOJIDA MUHIM MANBA
DOI:
https://doi.org/10.65944/6c9j0n44Keywords:
Sa’duddin Taftazoniy, balog‘at, Muxtasaru-l-ma’oniy, Mutavval, Sharhu-l-miftoh, ma’oniy, bayon, arab adabiyotiAbstract
Ushbu maqolada mashhur mutafakkir Sa’duddin Taftazoniy tomonidan yozilgan «Muxtasaru-l-ma’oniy» asarining balog‘at ilmidagi o‘rni, nazariy asoslari va tahliliy xususiyatlari keng qamrovli tadqiq qilinadi. Asarning yaratilish tarixi, uning yozilish sabablari, tarkibiy tuzilishi va «Mutavval» asari bilan qiyosiy jihatlari o‘rganiladi. Taftazoniy o‘zining bu asarida balog‘at ilmining ma’oniy, bayon va badi’ tarmoqlariga oid masalalarni qisqacha, lekin chuqur ilmiy tahlillar bilan yoritgan. Ayniqsa, itnob, tashbih, istiora, kinoya, qasr, insho, e’tiroz, ijoz, musovot, lafziy va ma’naviy san’atlar kabi balog‘at san’atlari muallif tomonidan o‘ziga xos metodologik yondashuvda sharhlangan. Maqolada Taftazoniy «Muxtasaru-l-ma’oniy» asarida ilgari yozgan «Mutavval» asaridan farqli ravishda qanday ixcham va soddalashtirilgan uslubda bayon qilganini ko‘rsatadi. Shuningdek, fors va arab balog‘ati o‘rtasidagi bog‘liqlik, ilmlararo aloqalar hamda Taftazoniy tomonidan ilgari surilgan ba’zi original fikr va qarashlar ham yoritiladi. Asarning qo‘lyozma nusxalari, ular saqlanayotgan ilmiy muassasalar va nashr tarixiga oid ma’lumotlar ham batafsil tahlil etilgan. Mazkur maqola balog‘at ilmining rivojlanishida Taftazoniy merosining tutgan o‘rni, uning ilmiy maktabi va nazariy qarashlarining dolzarbligini ochib beradi hamda bugungi tadqiqotlar uchun boy manba bo‘lib xizmat qiladi.
References
Atoq, Abdulaziz. (1986). Ilm al-ma‘ani. Beirut: Dar an-Nahda al-‘Arabiyya.
Atoq, Abdulaziz. (1985). ‘Ilm al-bayon. Beirut: Dar an-Nahda al-Arabiyya.
Atoq, Abdulaziz. (2015). Ilm al-badi‘. Beirut: Dar an- Nahda al-Arabiyya.
Atoq, Abdulaziz. (2015). Ilm al-badi. Beirut: Dar an- Nahda al-Arabiyya.
al-Bag‘aviy, Muhammad Abu al-Fazl Ali Muhammad. (1952). Kitab as-Sana‘atayn. Cairo.
al-Bag‘dodiy, Muhammad ibn Haydar. (1989). Qonun ar-Ritorika. Beirut.
al-Bakriy, Shaykh Amin. (1984). Al-balag‘a al-arabiyya fi sovbiha al-jadid. Beirut.
Fanariy. (2007). Al-Hashiya ala al-Mutavval. Beirut: Dar Kutub.
Fehmi, Abdurrahmon. (1887). Medresetü’l-Arab. Istanbul.
Hacımüftüog‘lu, Nasrulloh. (1988). Belagat ekolleri va Anadolu belagat çalışmaları. Erciyes Üniversitesi
İlahiyat Fakültesi Dergisi.
Hasan, Fazl. (1997). Al-balag‘a: Fununuha va afnanunuha. ‘Umon: Dar al-Furqon.
al-Hashimiy, Ahmad. (2008). Javahir al-balag‘a. Beirut: Dar al-Ihya.
al-Jahiz, Amr ibn Bahr. (2006). Kitab al-bayan va-t- tab’yin. An-Nur library.
al-Jurjoniy, Abd al-Qohir ibn ‘Abd ar-Rahmon. (1991). Asror al-balag‘a. Jidda: Dar al-Madaniy.
al-Jurjoniy, Abd al-Qohir ibn Abd ar-Rahmon. (2005). Dalail al-i‘jaz fi-l-ma‘ani. Cairo: At-Tavfiqiyya library.
Mansur, Abdulaziz. (2012). Qur’oni karim ma’nolarining tarjima va tafsiri. Toshkent: Toshkent Islom Universiteti nashriyoti.
Mehmed, Abdurrahmon. (1893). Tertib-i Cedid Belagat-i Osmaniyye. Istanbul.
al-Qazviniy, Jalol ad-Din Muhammad ibn Abd ar-Rahmon. (2003). Al-Idoh fi ulum al-balag‘a. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyya.
as-Sakkakiy, Abu Ya‘qub Yusuf ibn Abi Bakr. (1999). Miftah al-Ulum. Cairo.
as-Sakkakiy, Abu Ya‘qub Yusuf ibn Abi Bakr. (1999). Miftah al-Ulum: Al-bayan – al-ma‘ani – al-badi. Cairo. Dor al-kutub al-ilmiyya.
as-Suyutiy, Jaloliddin. (1967). Bughyat al-vu‘at. V. 2. Misr.
at-Tabona, Badaviy. (1988). Mujam al-balag‘a al- arabiyya. (3rd edition). Jidda: Dar al-Manara.
at-Taftazoniy, Sa‘duddin Mas‘ud ibn ‘Umar. (2017). Mukhtasar al-ma‘ani sharh kitab talkhis al-miftah. Istanbul: Dar ash-Shifa.
at-Taftazoniy, Sa‘duddin Mas‘ud ibn Umar. (2013). Ash-sharh al-mutavval li-talkhis al-miftah. Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyya.
at-Taftazoniy, Sa‘duddin Mas‘ud ibn Umar. (2020). Sharh Miftah al-Ulum. Damascus: Dar at-Taqva.
at-Taftazoniy, Sa‘duddin. (2013). Al-Mutavval sharh Talkhis Miftah al-Ulum. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyya.
az-Zamakhshari, Jarallah Mahmud ibn Umar. (1986). Al-Kashshaf. V. 1. Beirut: Dar al-Kitab al-Arabi.
Zayf, Shavqiy. (2008). Al-balag‘a: at-tatavvur va-t- tarikh. Beirut.
Downloads
Submitted
Published
Versions
- 2026-08-17 (2)
- 2026-08-17 (1)
How to Cite
Issue
Section
How to Cite
