ХАТИБ БАҒДОДИЙ АСАРЛАРИНИНГ ИЛМИЙ ТАСНИФИ

Nigora Hhakimova; Soliha Yodgorova

doi:10.47980/sk6xkm50

Authors

Nnigora Hakimova International Islamic Academy of Uzbekistan, PhD A. Qadiri Street 11, 100011, Tashkent
Soliha Yodgorova Master’s Student, International Islamic Academy of Uzbekistan A. Qadiri Street 11, 100011, Tashkent

DOI:

https://doi.org/10.47980/sk6xkm50

Keywords:

Хатиб, муҳаддис, муаррих, ҳадис, фиқҳ, ҳофиз, Бағдод, ҳадис усули, ровий, тарих, қўлёзма, Зоҳирия кутубхонаси

Abstract

Мақолада бағдодлик муҳаддис ва муаррих Хатиб Бағдодий ҳаёти ва илмий фаолияти у ёзган асарлар асосида таҳлил қилинади. Муҳаддиснинг ҳадис санади, ҳадис усули, ҳадис ровийлари, ҳадис ёзиб олиш учун қўйилган шартлар, илм сафари, усул ал-фиқҳ, одоб-ахлоқ ва яна бир қанча мавзуларда ёзилган асарлари мавжуд экани аниқланган. Олимнинг ҳадис илми соҳасига қўшган ҳиссаси, у тасниф қилган асарлар классик ва замонавий манбалар асосида атрофлича ўрганилган ҳамда илмий асосда хулоса қилинган. Шунингдек, олимнинг «ал-Фасл лил васл ал-мудраж фин-нақл» асари мудраж ҳадислар бўйича ёзилган биринчи асар бўлса, «ал-Жоме ли одоб ас-соме» асари эса ҳадис ўрганиш ва ўргатишда шогирд ва уларнинг устозлари амал қилиши ва қўллаши лозим бўлган қоида ва усуллар батафсил асослаб берилган энг қимматли илк манба экани асослаб берилади. Ушбу асарлар ҳадисшунослик соҳасидаги биринчи асарлар бўлгани ва бугунги кунгача етиб келганидан Хатиб Бағдодийдан кейинги даврдаги муҳаддислар учун муҳим манба бўлиб хизмат қилган. Бундан ташқари, унинг «ал-Кифоя», «Тариху Бағдод», «ал-Фақиҳ ва ал-мутафаққиҳ», номли асарлари энг машҳур асарлари ҳисобланади. Мазкур мақолада Хатиб Бағдодийнинг ҳадис илми бўйича илмий асосланган қарашлари очиб берилган ҳамда ҳадисшунослик соҳасида ўзига хос янги йўналишни бошлаб бергани асосланган.

References

. Ал-Фасл ли ал-васл ал-мудраж. (Муҳаррир: Муҳаммад Маҳмуд Заҳроний).

Абу Бакр Аҳмад ибн Али ибн Собит Бағдодий. (1997). Ал-Муттафиқ ва ал-муфтариқ. (Муҳаррир: М.С. Ойдин).

Абу Бакр Аҳмад ибн Али ибн Собит Бағдодий. (1999). Ал-Қавл фи илм ан-нужум. Ар-Риёд: Дор ал-Атлас.

Алий ибн ал-Ҳасан Ибн Асокир. (1996). Тариху Дамашқ (41-жилд). Дамашқ: Дор ал-Фикр.

Brockelmann, C. (1992). Tārīkh al-adab al-‘Arabī (Vol. 6, A. al-Tannūkhī, Trans.). Dār al-Ma‘rifa.

Vahdettin Aba. (2013). Hatîb el-Bağdâdî’nin hadis usulü anlayışı. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Vahdettin Aba. (2015). Hadis usûlünde öncü bir isim: Hatîb el-Bağdâdî. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.

Абдурраҳмон ибн Алий Ибн ал-Жавзий. (1992). Ал-Мунтазам (16-жилд). Байрут: Дор ал-кутуб ал-илмия.

İsmail Lütfi Çakan. (2019). el-Câmiʿ li-aḫlāḳ er-râvî. In: TDV İslâm Ansiklopedisi, Vol. 7. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

Яқут ибн Абдуллоҳ Румий. (1993). Мўъжам ал-удабо, жилд 1. Байрут: Дор ал-Ғарб ал-исломий.

Абул-Фараж Абдурраҳмон ибн Али ибн Муҳаммад Жавзий. (1992). Ал-Мунтазам, жилд 16. Байрут: Дор ал-кутуб ал-илмийя.

Mehmet Said Kandemir. (2019). Hatîb el-Bağdâdî. In: TDV İslâm Ansiklopedisi, Vol. 16, p. 458. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

Mahmud Erol Kılıç. (1997). el-Ḫaṭîbü’l-Baġdâdî ve Yaralandığı İlim Otoriteleri ve Hadis Râvîleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Yayınları.

Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. (2019). Мустаҳалҳ ал-ҳадис. Тошкент: Ҳилол-нашр.

Салоҳуддин Халил ибн Айбак Сафадий. (2000). Ал-Вофий бил-вафоят, жилд 7. Байрут: Дор иҳё ат-турос ал-арабий.

Усмон ибн Абдурраҳмон аш-Шаҳразурий Ибн Салоҳ. (н.д.). Улум ал-ҳадис.

Абдулкарим ибн Муҳаммад ибн Мансур Самъоний. (1966). Ал-Ансоб, жилд 5. Ҳайдарабод: Дорира ал-маориф ал-Усмония.

Тақиуддин Абу Тоҳо Али ибн Абдулкофий Субкий. (1918). Табақот аш-шофеия ал-кубро, жилд 4. Қоҳира: Дор иҳё ал-кутуб ал-арабия.

Муҳаммад Ажаж Таҳҳон. (1981). Ҳофиз ал-Хотиб ал-Бағдодий ва унинг ҳадис илмидаги ўрни. Байрут: Дор ал-Қуръон ал-карим.

Акрам Зиё Умари. (1985). ал-Хaтиб ал-Бағдодий. Ар-Риёд: Дор ат-таййиба.

Юсуф Уш. (1945). Хaтиб ал-Бағдодий: Бағдод тарихчиси ва муҳаддиси. Дамашқ: ат-Тараққий.

Шамсуддин Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Усмон Заҳабий. (1958). Тазкират ал-ҳуффоз, жилд 3. Ҳайдарабод: Дорира ал-маориф ал-Усмония.