ISLOM TARIXI MUAMMOLARINING BIRLAMCHI MANBALARDA AKS ETISHI
DOI:
https://doi.org/10.65944/efngd019Keywords:
siyra, tabaqot, mag‘oziy, mubtado, futuhot, axboriy, fihrist, tarixAbstract
Maqolada islom tarixining yoritilishidagi asosiy muammo – tarixiy manbalar va asarlarning VII asrdagi voqealardan ancha keyin, asosan VIII-XII asrlarda yozilganligiga e’tibor qaratiladi. VII asr hodisalari bevosita guvoh bo‘lgan roviylar orqali og‘zaki shaklda avlodlarga yetkazilgan bo‘lib, bu hikoyalar keyinchalik adabiy ishlov berilib yozma manbalarga aylantirilgan. Biroq, dastlabki yozuvchilarning asarlari bugungi kungacha saqlanib qolmagan. Ularning rivoyatlari asosida yozilgan keyingi tarixiy manbalar muhim ahamiyat kasb etgan bo‘lsada, aksariyati ulamolar yoki turli diniy guruhlar vakillari tomonidan tuzilganligi bois diniy va subyektiv talqinlar bilan boyitilgan. Shu sababli, bu manbalarni tadqiq etishda mualliflarning qaysi diniy oqim yoki ijtimoiy qatlamga mansubligi alohida e’tiborga loyiqdir. Maqolada shuningdek, shialik va xorijiylikning kuchayishi, Abbosiylar davridagi mihna siyosati, islomdagi g‘oyaviy bo‘linishlarning tarixiy asarlardagi aks etishi yoritiladi. Mualliflar asarlarida mavjud siyosiy va mafkuraviy bosimlar, buyurtmachi sultonlar yoki zodagonlarga maqtovlar yo‘llanishi holatlari tahlil qilinadi. Shu asosda, maqolada kelgusi tadqiqotlar uchun o‘rta asr tarixchilari va ularning asarlarini diniy-siyosiy kontekstda o‘rganish zarurligi ta’kidlanadi.
References
al-Asqalani, Ibn Ḥajar. (1996). Taqrib al-tahzib. Taḥqiq: Muḥammad ʿAvamah. V. 2. Beirut: Dar al-Risala al-’alamiyya.
al-Balazuri. (1998). Futuḥ al-buldan. Beirut: Dar al-kutub al-’ilmiyya.
al-Balazuri. (2000). Ansab al-ashraf. V. 2. Beirut: Dar al-kutub al-’ilmiyya.
al-Buxari, Muhammad ibn Ismail. (1998). at-Tarix al-kabir. V. 9. Beirut: Dar al-Kutub al-’Ilmiyya.
Donner, Fred M. (1993). The History of al-Tabari. New York. Suny press.
Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad. A translation of Ishaq’s Sirat Rasul Allah. Karachi: Pakistan branch. Oxford university press.
Ibn Hisham. as-Sirah an-Nabaviyya. (2001). V. 4. Beirut: Dar al-kutub al-’ilmiyya.
Ibn Saʿd Muḥammad. at-Ṭabaqat al-kubra. (2001). V. 9. Beirut: Dar al-kutub al-ʿilmiyya.
Ibn Xallikan. (1996). Vafayat al-A’yan va Anba’ Abna’ al-Zaman. V. 8. Beirut: Dar al-Kutub al-’ilmiyya.
Kudelin, A.B. (1983). Srednevekovaya arabskaya poetika (vtoraya polovina VIII-XI v.). Moscow.
an-Nadim, Muḥammad ibn Isḥaq ibn. (1982). al-Fihrist. Baghdad: Dar al-Kutub.
Sezgin, Fuat. (1967). Geschichte des arabischen Schrifttums. Leiden.
al-Vaqidi, Abu ʿAbdullah. (2010). Kitab al-maghazi. Edited by Marsden Jones. London: Oxford University Press.
Khalifa ibn Khayyat. (1995). at-Tarix. Beirut: Dar al-kutub al-’ilmiyya.
az-Zahabiy, Muḥammad ibn Aḥmad. (2003). Siyar A’lam al-Nubala’. V. 29. Beirut: Mu’assasa al-risala.
az-Zahabi, Muḥammad ibn Aḥmad. (2003). Mizan al-iʿtidal fi naqd al-rijal. V. 6. Beirut: Dar al-maʿrifah.
Downloads
Submitted
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Qobil Zokhidov (Author)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
How to Cite
