МУҲАММАД ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ «ТАҲСИЛ НАЗОИР АЛ-ҚУРЪОН» ҚЎЛЁЗМАЛАРИНИНГ ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛИ

Zafar FAKHRIDDINOV

doi:10.65944/cxep7j91

Authors

Zafar FAKHRIDDINOV Head of the Department, Imam Maturidi International Scientific Research Center

DOI:

https://doi.org/10.65944/cxep7j91

Keywords:

Муҳаммад Ҳаким Термизий, Таҳсил назоир ал-Қуръон, Искандария нусхаси, Қоҳира нусхаси, қўлёзма, манбашунослик, котиб, Баладия кутубхонаси

Abstract

Мазкур мақолада Муҳаммад Ҳаким Термизийнинг «Таҳсил назоир ал-Қуръон» асарининг мавжуд қўлёзмалари манбашунослик жиҳатдан таҳлил қилинади. Тадқиқотда асарнинг ҳозирги кунгача маълум бўлган икки нусхаси – Искандария (Баладия кутубхонаси, 3585ج/II) ва Қоҳира (Дар ал-кутуб ал-Мисрийя, 19516ب) қўлёзмалари тузилиши, ҳажми, хат тури, котиблари, сақланиш жойи ва тарихий хусусиятлари бўйича батафсил тавсифланади. Таҳлил давомида Искандария нусхаси уч асар жамланган тўпламнинг ўртасида жойлашгани боис яхши сақланиб қолгани, Қоҳира нусхаси эса 1936 йилда Маҳмуд Ҳамдий томонидан Искандария нусхасидан кўчирилгани ва таркибида қўшимча икки асар мавжудлиги аниқланган. Тадқиқот жараёнида турли манбалардаги рақамлар, ўлчамлар, саналар ва котиб исмларидаги тафовутлар қиёсий ўрганилиб, уларнинг келиб чиқиш сабаблари илмий асосланди. Натижада, асарнинг қўлёзма анъанасига оид батафсил тавсиф ва аниқликлар илмий муомалага киритилди.

References

al-Juyushi, Muhammad Ibrohim. (1980). al-Hakim at-Termizi – dirosatun li-osorihi va afkorihi. Cairo: Doru-n-nahzati-l-arabiyya.

ar-Radd ala-l-muattila. Tadqiqotchilar guruhi nashrga tayyorlagan. Giza: ar-Ravza li-n-nashr va-t-tavze.

at-Termiziy, al-Hakim. (1969). Tahsil nazoir al-Qurʼon. (H. Zaydon, ed.). Cairo: Matbaatu-s-saoda.

at-Termiziy, al-Hakim. (1980). al-Masoʻil al-maknuna. (M. I. al-Juyushiy, ed.). Cairo: Doru-t-turosi-l-arabiy.

at-Termiziy, al-Hakim. (2017). ar-Radd ala-l-muattila. Giza: ar-Ravza li-n-nashr va-t-tavze.

Fihris maxtutot baladiyya al-Iskandariya (Iskandariya Baladiyasi qo‘lyozmalari katalogi). (1998). Iskandariya: al-Hay’a al-omma li-maktaba al-Iskandariyya.

Termizlik olimlar asarlarining jahon fondlaridagi qoʻlyozmalari katalogi. (2018). Toshkent: «Fan» nashriyoti.